Sociaal kapitaal: winners en verliezers

Het trendbureau Overijssel organiseert geregeld kennisseminars en in dat verband hoorde ik vorige week een presentatie door Hans Schutte, voorzitter van het College van Bestuur ROC van Hengelo. In een visionaire presentatie schetste hij de uitdagingen waar het beroepsonderwijs voor staat. Actuele thema’s zijn: adequaat inspelen op transities op de arbeidsmarkt en de samenhang met het scholingsvraagstuk onderkennen, vakmanschap, snel verouderende kennis, opleiden binnen bedrijven, flexibele contracten, langer doorwerken, arbeidsethos, onderbenutting van menselijk potentiaal, sociale vaardigheden (sociaal kapitaal) en daaraan gekoppeld de thematiek van burgerschapscompetenties. Geïnspireerd door de presentatie van de heer Schutte belicht ik hier enkele onderwerpen.

Transities

Ons economisch en financieel handelen in de afgelopen decennia heeft bijgedragen aan grootschalige ontwrichtingen. De diverse crisis (ook in het onderwijs) vragen om een passend scholingsaanbod. Een aanbod dat naar inhoud maar zeker ook vorm past in deze tijd en past bij de positie van de leerlingen anno 2012. Wijsheid en houding van bestuurders, managers, docenten en studenten kunnen dan bijdragen aan noodzakelijke veranderingen en transities. In dit verband komt het zwaarwegende, misschien gedateerde woord burgerschap ter sprake. Wat is goed burgerschap en welke competenties zijn dan aan de orde maar bovenal hoe breng je het over aan een ‘onwetende’ generatie.

Burgerschapscompetenties

Competenties zijn uit te leggen in: vaardigheden, motivatie kennis en houding. Hier wil ik stilstaan bij twee van deze aspecten, kennis (verwerven) en houding. Uitgaande van deze deelgebieden en wordt de uitgestrektheid van het brede terrein van burgerschap al snel duidelijk. Scholen (docenten Loopbaan&burgerschap) hebben moeite met het invullen van het lesprogramma, er zijn gewoon te veel onderwerpen aan de orde die voortdurend verschuiven van waarde en actualiteit. Om toch vat te krijgen op hoe scholen (of de maatschappij) invulling kunnen geven aan de specifieke vorm van onderwijs of voorlichting is een andere benadering nodig. Een benadering gebaseerd op wat we (jongeren) zien gebeuren. Hans Schutte benadrukt een tweedeling die ontstaat: zij die het gered hebben en de achterblijvers. Een belangrijke onderliggende factor is de persoonlijke beschikking over ‘sociaal kapitaal’. Deze insteek verklaart voor een groot deel hoe individuele burgerschapscompetenties tot ontwikkeling komen.

Scholen helpen de ontwikkeling te bevorderen

Wat staat een school dan te doen bij het voorkomen van achterblijvers oftewel hoe sociaal kapitaal tot wasdom te brengen? Door het versterken van sociale vaardigheden valt er veel te winnen. Hoe kan dit vorm krijgen? Adequaat functioneren in sociale interacties en communiceren zijn de sleutelvaardigheden. Sociaal kapitaal is als het ware de motor voor maatschappelijke ontwikkeling. Jouw rol ten opzichte van de belangen van het geheel vormt  het inhoudelijke onderwerp. Daarnaast inspelen op de leefwereld en digitale vaardigheden van de studenten maken het mogelijk om hun motivatie voor ontwikkeling aan te spreken. Een sprekend voorbeeld is de onverwachtse bijwerking van de mobile APP wordfeud. De groepsgewijze aanpak van ‘jacht op de Nederlandse woordenschat’ draagt in sterke mate bij aan taalkennis. De digitale spelvorm is daarmee zowel serious als social! Dergelijke creatieve wegen benutten voor het omgaan met wat de maatschappij te bieden heeft (burgerschapscompetenties) is vele keren belangrijker dan dat er aandacht aan besteed wordt op scholen. Sterker nog ontwikkelen en leren moeten aansprekend zijn om motivatie of bereidheid ergens aan te beginnen een kans te geven.

Het grote ‘burgerschapsspel’ kunnen spelen is de voorwaarde om succesvol burger te worden. In een project waarbij ik betrokken ben wordt deze vaardigheid uitgedrukt in termen van om kunnen gaan met levensgebeurtenissen die reëel zijn voor jongeren. Bijvoorbeeld de vraagstelling ‘wat staat je te wachten als je na school de arbeidsmarkt betreedt? In de vorm van de steeds terugkomende vraagstelling ‘wat zou jij doen?’ worden studenten geconfronteerd met opties en het moeten maken van keuzes. Een passende leer of spelvorm (nieuwe media) is daarbij van essentiële betekenis.

 

Voor nieuwe blogs follow me @roelcremer

Zie onze inspiratielijst voor meer informatie over boekbesprekingen tijdens een DinerPensant