Momentum en Machtsvertoon

Gisterenavond ondervond de welgestelde, rustige gemeente Haren de negatieve impact van een op rellen beluste groep jongeren. Aanleiding, een naïef tienermeisjes deed een oproep aan haar vrienden, dacht ze, om haar 16de verjaardag bij haar thuis in het dorp te vieren. Haar oproep bereikte de volledig populatie van het digitale ‘I like’- medium. Reacties van op sensatie beluste jongeren waren buiten proportie maar ook de reacties van media en gemeentebestuur waren niet helemaal handig. ‘Kom niet naar Haren’ is helaas voor velen een interessante invitatie. Wat had de gemeente kunnen doen, wat is wijs in de omstandigheid? Er waren enkele dagen bedenktijd. Zou er overwogen zijn om in allerijl een muziekfeest op te zetten om de massa af te leiden en vertier te bieden? Zou dit onhandig zijn omdat dan feesten afdwingbaar worden? Zou het negatief onheil te keren zijn tot een positieve promotie van het dorp? Wereldnieuws zou het toch al worden. De gemeente besloot defensief te reageren met veel spiegelvertoon, macht versus macht en geweld versus geweld. Een negatieve spiraal lag voor de hand.

Het lijkt me dat de onschuldige bewoners niet eerder zoiets gewelddadigs overkwam. Diep geraakte, ontregelde burgers die zich enige tijd onveilig en onbeschermd voelen en zich afvragen wanneer gebeurt dit weer? Machtsvertoon en agressie zijn bedreigend vooral als jezelf een vredelievende en beschaafde instelling hebt. Toch kan een ‘kleinigheid’, een wellicht onbedoelde muisklik, absolute verstoring veroorzaken. Hoe bedreigend is het gemak van de ‘I like’-knop, hoe bedreigend is vervolgens de massa, wanneer en hoe komt deze in actie? Don't shoot the messenger en generaliseer niet komt al snel in me op. Het is te makkelijk om de reactie van gemeente en/of de media mede schuld te geven. Er is zoiets als momentum, factoren die samenkomen en ogenschijnlijk tot een onafwendbaar voorval leiden. Werken met momentum is belangrijk voor crisismanagers. Plaats en tijdstip van momentum waren bekend maar kenden de bestuurders de bepalende factoren? Expertise verzamelen in het buitenland kan nuttig zijn maar adequaat reageren op het moment suprême is iets anders. Het dorp kent het soort fenomenen en de doelgroep niet goed en veelomvattende ‘riotcontrol’ was vast niet een expertise van de noordelijke bestuurders.Of bestaat er een soort wijsheid om de krachten te begrijpen en bijtijds de dreiging te keren?
Familieleden die haaks op de straat wonen van het centrum van geweld vertelden hoe ze in gesprek raakten met een vluchtende relschopper. In het heetst van de strijd voerden ze een gesprek, kregen begrip voor elkaar en vonden een weg om emoties te neutraliseren. De dialoog werkte op het microniveau maar is wellicht een illustratie van wat niet werkt op het macroniveau. Groepen mensen vervreemden van elkaar, begrijpen elkaar niet en worden vijandig.

De beste stuurlui staan aan wal. Ik was niet graag verantwoordelijk of betrokken geweest. Wat leer ik er van? Momentum kennen, zien en voorzien zijn waardevolle competenties voor ieder maar voor beslissers in crisissituaties in het bijzonder. Er is nu eenmaal een groep jongeren die zich opstellen alsof ze niets te verliezen hebben en zich ‘waarden-loos’ kunnen gedragen. Desondanks blijft het een kunst om een positieve impact te bewerkstelligen en vroegtijdig de dialoog zoeken.