Vertrouwt u liever op regelingen dan op uzelf?

Hoe gelukkig bent u in uw werk? Wat maakt u eigenlijk gelukkig? Wat zijn de omstandigheden op uw werk die u tot uw beste prestaties brengen? Het antwoord op deze vragen zal zeer verschillend zijn en afhankelijk van uw werk, uw persoonlijkheid en uw omgeving, maar op iets hoger abstractieniveau komen ze waarschijnlijk op het volgende neer: waardering, vertrouwen en verantwoordelijkheid.

Onlangs gebruikte ik Waarderend Onderzoek als methode om in beeld te brengen wat in een redelijk grote overheidsorganisatie mensen in hun kracht zet. De genoemde begrippen bleken de kern te zijn van wat mensen tot hun beste prestaties bracht. Opvallend was daarbij dat met waardering niet de financiƫle waardering werd bedoeld, ongeacht de salarisschaal, maar de aandacht voor datgene dat je presteerde en de interesse van de ander in wat je doet.

In deze tijd van economische onzekerheid en recessie is een belangrijke vraag voor veel werkgevers, zeker in de publieke sector, hoe de kwaliteit van de organisatie wordt behouden of verbeterd, terwijl tegelijkertijd gekort wordt op het personeelsbudget. Hier dreigt een verlammende situatie te ontstaan, doordat risico-mijdend gedrag bij het personeel op de loer ligt. Veel mensen bedenken zich wel drie keer voordat ze een uitdaging aangaan met een risico op mislukking. De bijl kan ten slotte zomaar vallen. Daarnaast zien we dat ambtenaren zich vastklampen aan de rechtszekerheid van de CAO en die oudere werknemers beter beschermt dan nieuwkomers. Zo kan het gebeuren dat in het onderwijs, waarin de instroom van jonge leerkrachten om allerlei redenen zeer gewenst is, deze er als eerste uitvliegen.

Het is de prijs die we betalen voor de opgebouwde zekerheid in onze arbeidsvoorwaarden: het beroep op verworven rechten klinkt bij menigeen sterker dan de innerlijke roep om in eigen kunnen te geloven. Waar is de beroepseer, het geloof in eigen prestaties en de beheersing van het eigen vak, in de kwaliteit die je levert gebleven? Waarom lijkt hierin minder zekerheid te vinden dan in de CAO?

Het Waarderend Onderzoek biedt zicht op het oplossen van de spanning tussen het wantrouwen dat spreekt uit het vasthouden aan rechtszekerheid en de behoefte bij werknemers aan meer vertrouwen en verantwoordelijkheid. Het kernwoord is trots. Ouderwetse trots op datgene dat je doet en bereikt als belangrijkste persoonlijke motivatiefactor en het terugbrengen in de organisatie van datgene dat deze trots bij de medewerkers aanwakkert.

Niet vasthouden aan externe rechtszekerheid, maar vertrouwen op de innerlijke zekerheid van eigen kracht en kunde en een werkgever die daarop mogelijkheden biedt. Dat klinkt natuurlijk mooi, maar ook realiseerbaar in de praktijk? Want wie garandeert wanneer de werknemer de rechtszekerheid laat vieren, dat de werkgever daar vertrouwen en ontwikkelingsinstrumenten tegenover zet en je niet op straat komt te staan? En toch is er geen andere weg als we uit die verlammende greep willen blijven van het liever vertrouwen op iets dat buiten ons ligt, dan in onszelf en als we recht willen doen aan datgene dat mensen het liefste zijn: gelukkig op het werk!