Boegbeelden gezocht!

Een half jaar geleden maakte het nog indruk wanneer ik in een gezelschap vroeg of er iemand in een Chinese auto reed. Natuurlijk deed niemand dat dan, waarop ik dezelfde vraag over een Volvo stelde. Dat bedrijf was kort daarvoor volledig in handen gekomen van een Chinees bedrijf. Een beetje demagogisch was dit wel, maar inmiddels hoef ik dit grapje niet meer uit te halen. Dankzij de koopmansgeest van onze Victor Muller weet nu vrijwel iedereen dat het Chinees kapitaal invloed verwerft in merken die tot de nationale trots behoorden van Europese naties. Wie realiseert zich dat bedrijven als Kruidvat, ECT (de grootste containerterminal in Rotterdam) en Fortis geheel of grotendeels in handen van Chinese aandeelhouders zijn? En dat China onlangs een hele Griekse havenplaats – Pireaus – opkocht?

Aan Kruidvat zit nog geen Chinees luchtje en ook de Saab zal nog wel een tijdje een echte Saab blijven, maar de overnames geven te denken. Tijdens de vorige maand gehouden bijeenkomst van NRC buitenlandredacteuren werd de ontwikkelingsfilosofie van China treffend samengevat in het beeld van de staat als bedrijf, waarbij economische motieven en strategieën overheersen. Zo concentreert China zich internationaal op het veilig stellen van de wingebieden van cruciale grondstoffen, op de controle over de internationale aan- en doorvoerlijnen en op de overname van bedrijven die van betekenis kunnen zijn voor de economische expansie. “Go west!”, schijnt de Chinese staat het eigen bedrijfsleven te hebben toegeroepen.

Europa staat stil, fossiliseert, was een andere boodschap tijdens de NRC-conferentie. Europa, het Avondland waar de beschaving haar einde vindt. Waar de op de toekomst gerichte drive en dynamiek ontbreekt. Zoals Madurodam het miniatuur openluchtmuseum van NL is, waar de tijd stil staat en alles even klein is, kun je NL zien als het Madurodam van Europa. En Europa dreigt het Madurodam van de internationale gemeenschap te worden. Dat is een andere kijk op het kleiner worden van de wereld!

“Go east!”, klinkt het nu voorzichtig in Nederland. Het besef dat we niet meer voorbij kunnen aan de opkomst van de Aziatische economieën en de snel toenemende financiële, economische en politieke invloed groeit. Maar hoe doen we dat?

Mijn suggestie is dat we dicht bij onze eigen identiteit moeten blijven, zowel waar het gaat om onze internationale activiteit, als onze lokale respons op de toenemende oosterse invloeden. Sinds de Gouden Eeuw bestaat die uit een drietal componenten: de koopman, de dominee en de ingenieur. Ik denk dat we het in een moderne combinatie van deze nationale archetypes moeten zoeken. Ik pleit niet voor een terugkeer naar de VOC-mentaliteit, de bekeringen of de logge techniek, maar voor een handelende, humanistische en kennisgerichte geest. En boegbeelden die daarbij horen. Victor Muller doet een gooi naar dat van de Hollandse Koopman. Wie draagt u voor?